|
Dyslexie kan zich op meerdere manieren manifesteren.
'Spellers'
Sommige kinderen starten goed, maar blijven steken in de fase van het
aanvankelijk lezen (rechter hersenhelft). 'De balans blijft rechts hangen'
in plaats van meer en meer over te hellen naar links. Deze kinderen lezen
weliswaar vrij nauwkeurig, maar de klank-tekenkoppeling en (sommige) deelvaardigheden
blijken niet te automatiseren. Ze lezen daardoor traag, spellend, met
relatief veel herhalingen en herstellingen. Ze maken vooral veel zogenaamde
tijdconsumerende fouten en doen dientengevolge lang(er) over een tekst
of woordenlijst. Kinderen met deze leesproblemen worden P-type dyslectici
of ook wel 'spellers' genoemd.
'Raders'
Anderzijds zijn er kinderen waarbij 'de balans te vroeg omslaat'. Zij
zijn nog niet 'rijp' voor het lezen met de linker- hersenhelft. Hun leesstijl
is relatief snel maar onnauwkeurig. Zij hebben 'onvoldoende oog' voor
wat er precies staat. Ze lezen een woord dat op het geschreven woord lijkt
(bijvoorbeeld "verband" in plaats van "verstand" ) raden op grond van
de context van een zin of verhaal (bijvoorbeeld "flat" in plaats van "huis")
ze -voegen woorden aan de zin toe of laten woorden weg. Zij maken vooral
veel zogenaamde substantieve (echte) fouten. Deze kinderen worden L-type
dyslectici of 'raders' genoemd.
Gecombineerde problematiek
Niet alle kinderen kunnen in één van bovengenoemde typen ingedeeld worden.
In de praktijk komen ook kinderen voor die zowel kenmerken van spellers
als van raders vertonen. Het type fouten en de leesstijl kan binnen een
tekst variëren of afhankelijk zijn van de moeilijkheidsgraad van een tekst
of woordenlijst. Het lijkt of zij 'lezen met twee hersenhelften', tegelijk
of afwisselend.
Initiële dyslexie
In tegenstelling tot de spellers die nog enigszins woorden en tekst kunnen
lezen (AVI-1, 2 of 3 niveau), komt bij de kinderen met initiële dyslexie
het lees-leer-proces in het geheel niet op gang. Het merendeel van de
deelvaardigheden wordt onvoldoende beheerst en/of niet geautomatiseerd.
Woord- en tekstlezen lukt nog niet of slechts zeer moeizaam. Zij kunnen
daarom al in groep 3 stagneren.
Latente dyslexie
Kleuters uit groep 1 en 2 hebben nog geen leesonderwijs genoten. Er kan
nog geen sprake zijn van manifeste dyslexie, zoals in bovengenoemde gevallen.
Toch kunnen er dan al signalen zijn, op grond waarvan onder andere ouders
en/of leerkrachten vermoeden, c.q. op grond waarvan wij kunnen constateren
dat het kind dyslexie zal ontwikkelen. Er is een aantal risicofactoren
van dyslexie bekend. Het gaat dan om bepaalde basale vaardigheden die
zich niet (volledig) ontwikkelen. Ook een familiaal voorkomen is een risicofactor.
Met behulp van een aantal kleutertests is na te gaan of het kind inderdaad
risico loopt dyslectisch te worden. We spreken dan van 'latente dyslexie'.
Dyslexie op oudere leeftijd
Het is mogelijk dat een kind de basisschool (redelijk) goed heeft doorlopen.
In het vervolgonderwijs worden er echter andere en hogere eisen aan het
kind gesteld. Men krijgt te maken met meerdere vakken, meerdere docenten
en er moet vaak meer huiswerk gemaakt worden dan het kind gewend is. Er
is sprake van (grotere) tijdsdruk, werk wordt niet alleen beoordeeld op
de inhoud, maar ook op spellingsfouten, docenten zijn niet altijd bekend
met het fenomeen 'dyslexie' etc.. Kinderen lopen dan des te meer kans
om voor lui, ongemotiveerd (huiswerk zeker niet gemaakt?), dom, etc. uitgemaakt
te worden, terwijl dyslectische scholieren juist meer tijd en energie
in hun huiswerk (moeten) steken vergeleken met klasgenoten. Helaas worden
niet alle inspanningen beloond met voldoendes. Ook na het voortgezet onderwijs
kan blijken dat er sprake is van een vorm van dyslexie. Bij het volgen
van cursussen en vervolgopleidingen constateert men dan 'ineens' dat er
problemen zijn ten aanzien van het studeren, het lezen en/of de spellingsvaardigheid.
Een goede diagnostiek, (h)erkenning van dyslectische problematiek en specialistische
begeleiding voor deze vorm van '(jong) volwassen-dyslexie', kan dan van
groot belang zijn voor iemands carrière.
|